Dolar güçlendi, petrol düşüşe geçti
OPEC’in, Nisan ayında petrol arzı, Nijerya’da grev nedeniyle üretimin kesilmesi ve Suudi Arabistan ile İran’ın üretimini azaltması nedeniyle düştü. Doların güçlenmesiyle petrol fiyatları 113 doların altına geriledi.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) yetkilileri ve piyasa uzmanlarına göre, OPEC’in Mart ayında günlük 32.05 milyon varil olan üretimi Nisan ayında günlük 31.64 milyon varile geriledi.
OPEC üyesi ve Afrika’nın en büyük petrol ihracatçısı Nijerya’da üretim geçen ay, Shell firmasına ait petrol boru hattına düzenlenen sabotaj ve Exxon Mobil’deki grev nedeniyle büyük ölçüde azaldı.
Suudi Arabistan ve İran’da geçen ay, müşterilerinin talebinin düşmesi nedeniyle üretimlerini azalttı. Suudi Arabistan üretimini günlük 100 bin varil, İran ise 50 bin varil düşürdü. Nisan ayında OPEC’in petrol arzının düşmesine Angola ve Venezuella’da üretimin azalmasının da katkısı oldu.
Piyasa uzmanları, petrol arzının düşmesinin muhtemelen geçici olduğunu, herhangi büyük bir azalma eğiliminin başlangıç işareti olmadığını söylediler.
OPEC üretimi en son geçen yıl Kasım ayında günlük 31.59 milyon varile düşmüştü.
PETROL 113 DOLARIN ALTINDA
Doların değer kazanmasıyla birlikte petrolün varil fiyatı 113 doların altına geriledi. ABD ham petrolünün varil fiyatı 65 sent düşerek 112,81 dolar oldu. Londra Brent tipi ham petrolün varil fiyatı da 46 sent azalarak, 110,90 dolara düştü.
Türkiye’deki benzin AB’den pahalı
EPDK, 2007’de tüm vergiler dahil Türkiye’deki akaryakıt piyasası satış büyüklüğünün 49.6 milyar YTL olduğunu bildirdi. Türkiye’deki akaryakıt fiyatları geçen yıl AB ortalamalarının üzerinde gerçekleşti.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yayımlanan, “2007 Petrol Piyasası Sektör Raporu”na göre, geçen sene Türkiye rafinerilerinde 23.53 milyon tonu ithal ham petrol, 2.06 milyon tonu ise yerli ham petrol olmak üzere toplam 25.59 milyon ton ham petrol işlendi. Geçen sene işlenen ham petrolün yaklaşık yüzde 92’si ithal edilen ham petrolden gerçekleşti.
İthalat edilen ham petrolün 8 milyon 356 bin tonu İran’dan, 9 milyon 365 bin tonu Rusya’dan, 612 bin tonu Libya’dan, 3 milyon 556 bin tonu Suudi Arabistan’dan, 447 bin tonu İtalya’dan, 244 bin tonu Suriye’den 865 bin tonu da Irak’tan yapıldı. 2007 yılında ithal edilen ham petrolün yüzde 91’i İran, Rusya ve Suudi Arabistan’dan yapıldı. Libya’dan yapılan ham petrol ithalatı yerini ticari nedenlerle Rusya kaynaklı ithalata bıraktı.
Rafinerilerin petrol ürünleri ihracatı 2006 ve 2007 yıllarında yaklaşık olarak 6.4 milyon ton civarında gerçekleşti. Rafinerilerin akaryakıt ithalatı ise gittikçe artan bir eğilim gösterdi ve 2007 yılı itibariyle 2.6 milyon ton civarında oldu.
Rafinerilerin toplam petrol satışları 2007 yılında yaklaşık 18.8 milyon ton düzeyinde gerçekleşti. Rafinerilerin motorin türleri satışları 2006 yılında bir önceki yıla göre yüzde 7.3, 2007 yılında ise bir önceki yıla göre yüzde 10.6 oranında artış gösterdi.
Fuel oil türleri satışlarında ise belirgin oranlarda azalışlar gözlendi. Benzin türleri satışları ise geçen sene 2006’ya göre yüzde 4.6 oranında artış gösterdi.
18 MİLYON TON AKARYAKIT SATILDI
Rapora göre, dağıtıcı şirketler 2007 yılı itibariyle yaklaşık 18.10 milyon ton akaryakıt satışı yaptılar, bu miktarın yaklaşık 3’te 1’i ithalatla temin edilen akaryakıt ürünlerinden meydana geldi.
Akaryakıt türleri ithalatında motorin türlerinin payının gittikçe arttığı ve motorin ithalatının toplam ithalat içindeki payının 2007 yılında yüzde 87.5 olduğu görüldü. Ülke bazında ise Rusya’dan yapılan ithalatın toplam ithalat içindeki payının arttı ve geçen yıl yüzde 63.3 oranında gerçekleşti.
BENZİN AB’DEN PAHALI
Rapora göre, akaryakıt fiyatlarının piyasa koşulları içinde serbestçe oluşmaya başladığı 1 Ocak 2005 tarihi ile 2005 yılı sonuna kadar olan dönemde motorin 50 ve fuel oil 6 türlerinde dağıtıcı payları sırasıyla yüzde 209 ve yüzde 130 oranlarında artış gösterdi.
95 oktan kurşunsuz benzin ve motorin 7000 türlerinde ise dağıtıcı payları daha düşük oranlarda artış gösterdi. 95 oktan kurşunsuz benzin, motorin 7000 ve fuel oil 6 türlerine ilişkin Türkiye akaryakıt piyasasındaki bayi fiyatları, 2007 yılı itibariyle 25 AB ülke ortalaması bayi fiyatları ile karşılaştırıldığında tüm ürünler bazında vergisiz bayi fiyatlarının AB fiyatlarının üzerinde olduğu, vergiler dahil edildiğinde ise söz konusu farkın daha da belirgin hale geldiği görüldü. Fuel oil 6’da ise Türkiye akaryakıt piyasasındaki vergisiz fiyat, AB’deki vergili fiyatın dahi üzerinde gerçekleşti.
49.6 MİLYAR YTL’LİK PAZAR
Raporda, 2005 ve 2006 yıllarında tüm vergiler dahil piyasa satış büyüklüklerinin ortalama olarak sırasıyla 33.3 milyar YTL ve 40.3 milyar YTL olduğu belirtilerek, 2007 yılında ise satış büyüklüğünün dağıtıcılar arası ticaret dahil 49.6 milyar YTL’ye yükseldiği kaydedildi.
Raporda, piyasanın büyüklüğünün tüketimdeki artıştan daha fazla oranda büyüme gösterdiği, bunun ise birim fiyatlarındaki artışın ek olarak vergi oranları ve birim fiyatları daha yüksek olan ürün çeşitlerinin toplam tüketim içindeki paylarında gerçekleşen artışlardan kaynaklandığı belirtildi.
Ankara’nın gazı mahkemelik
TMMOB Makina Mühendisleri Odası, Global-Energaz konsorsiyumunun kazandığı Başkent Doğalgaz Dağıtım ihalesinin iptali için Danıştay’a dava açtı.
Makina Mühendisleri Odası Başkanı Emin Koramaz yaptığı yazılı açıklamada,söz konusu davada işlemin yürütmesinin durdurulmasının da talep edildiğini bildirdi. Koramaz, “Dava, doğalgaz dağıtımının kamu hizmeti olduğu, bu hizmetin özelleştirilmesinin özel hukuk sözleşmeleri ile mülkiyet devri yoluyla yapılamayacağı, doğalgaz fiyatlarında kentler arası uygulama farklılığı yaratacağı ve ihale sürecindeki usulsüzlüklere dayanılarak açılmıştır” dedi.
EGO’nun doğalgazla ilgili bölümlerinin ayrı bir şirkete dönüştürülerek kısa süre içinde özelleştirilmesi ve gelirleri ile Botaş’a olan borçlarının faizleri silinerek, yalnızca anaparanın ödenmesi için özel bir değişiklik yapıldığını kaydeden Koramaz, bu düzenleme uyarınca EGO’nun doğalgaz birimlerini kapsayarak kurulan Başkent Doğalgaz Dağıtım’ın ihalesinin, çok özel bir biçimde hukuk ve Anayasa’ya aykırılıklar eşliğinde yapıldığını ifade etti.
İşletme hakkı yanında doğalgaz dağıtım şebekesinin mülkiyetinin de devredileceği özelleştirmenin kamu yararına ve hukuka aykırı olduğunu kaydeden Koramaz, doğalgaz dağıtımının özel hukuk sözleşmeleriyle yaptırılmasının mümkün olmadığının altını çizdi.
Bu özelleştirmeye yönelik olarak getirilen düzenlemeler çerçevesinde Ankara’nın Türkiye’de doğalgazı en pahalı kullanan kentlerden biri olacağını ifade eden Koramaz, “İhaleden çok kısa bir süre önce Baymina Enerji’nin Başkent Doğalgaz AŞ’ye devri ve Kızılcahamam Dağıtım Bölgesi için EPDK’dan talepte bulunulması, ihaleye katılımları ve ihale bedelini etkiler niteliktedir” dedi.
‘TEKLİFLER İHALE BAŞLAMADAN AÇILDI’
Koramaz, ihalede uygulanan pazarlık usulünün alışılagelmişin dışında gerçekleştiği yönünde kamuoyuna yansıyan bilgiler arasında; ihalenin saat 16.00’da başlayacağı ilan edilmişken, tekliflerin katılımcıların önünde değil, ihale başlamadan açıldığı, katılımcılar zarfların açılmasını beklerken ilk tur sonucuyla karşılaştıkları, kapalı zarfla eleme yapılması yerine şirketlerle birebir görüşme için ihalenin hemen başında 1.5 saat ara verildiğini, ihalenin belli bir yönteminin olmadığı gibi hususlara dikkat çekti.
Bu olguların özelleştirmenin ihale süreci yönünden de incelenmesi gerektiğini vurgulayan Koramaz, şunları kaydetti: “Sıralanan nedenlerle, tüm kentsel kamu hizmetlerinin özelleştirilmesini ve piyasa faaliyeti haline dönüştürülmesini öngören Dünya Bankası, IMF ve AB uyum politikalarının bir parçası olarak gündeme gelen Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ’nin yüzde 100’üne tekabül eden hisselerinin blok satış yöntemi ile özelleştirilmesine ilişkin ihale işlemi ve bu ihale işleminin dayanaklarından olan Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi kararlarının öncelikle yürütmesinin durdurulması ve iptaline karar verilmesi istemi ile Danıştay’da dava açmıştır.”
İhalenin sonuçlanması için Rekabet Kurulu’nun izni, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu ve ardından da Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek’in onayı gerekiyor. Büyükşehir Belediyesi Mart ayı içinde Rekabet Kurumu’na gerekli başvuruyu yapmıştı.
İHALE BEDELİ 1.6 MİLYAR DOLAR
Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından 14 Mart’ta gerçekleştirilen Başkent Doğalgaz Dağıtım ihalesinde en yüksek teklifi 1.61 milyar dolar ile Global-Energaz konsorsiyumu vermişti. Açık artırmaya kalan üç firma da fiyat artırımına gitmemişti.
Açık artırmada Global-Energaz tek başına kalınca, İhale Komisyonu Başkanı Zübeyir Arık ile Global yetkilileri arasında ilginç diyalog yaşanmıştı. Özellikle Komisyon Başkanı Arık’ın 4 milyon dolarlık artırım için adeta yalvarması dikkat çekmişti.
Elektrikte iki bölge daha satışta
Hükümet, Ankara ve Sakarya’dan sonra Doğu Anadolu ve İç Anadolu’dan toplam 13 ilin yer aldığı iki elektrik dağıtım bölgesini daha ihaleye çıkardı. Yerli ve yabancı firmaların yoğun ilgi gösterdiği ihalenin teklifleri 15 Temmuz’da alınacak.
Ankara ve Sakarya elektrik dağıtım bölgeleri için süreci yeniden başlatan Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, hız kesmeden ikinci paketi de ihaleye çıkardı.
Kars, Erzurum, Erzincan, Ardahan, Iğdır, Ağrı ve Bayburt’un yer aldığı Aras Elektrik Dağıtım Bölgesi, kayıp-kaçak oranı en yüksek olan bölgelerden biri. Ancak bu oran bile Güneydoğu Anadolu’ya göre düşük kalıyor.
Paketteki ikinci bölge Konya, Kırşehir, Niğde, Karaman, Nevşehir ve Aksaray’ın bulunduğu Meram. İki bölgenin yer aldığı ihale şartnamesinin tutarı 15 milyon dolar. Yatırımcılar Aras için 5, Meram için 10 milyon dolar geçici teminat tutarı ödeyecekler.
TEKLİFLER 15 TEMMUZ’DA ALINACAK
Önyeterlilik için 26 Mayıs’a kadar Özelleştirme İdaresi’ne başvurulması gerekiyor. Bu aşamayı geçen firmalar 15 Temmuz’da tekliflerini verebilecekler.
İlk pakette yer alan Ankara ve Sakarya için toplam 54 önyeterlilik başvurusu yapılmıştı. Türkiye’nin neredeyse tüm büyük yerli gruplarının yer aldığı önyeterlilik listesinde, Belçika, Hollanda, İspanya ve Almanya gibi ülkelerden şirketler de bulunuyor.
EN AZ 2 MİLYAR DOLAR BEKLENİYOR
Bu dört bölgede işletme hakkı 49 yıllığına devredildikten sonra güncellenen tarife 5 yıl boyunca sabit tutulacak. Alıcılara, kayıp-kaçak oranını düşürme taahhüdünün yanı sıra yatırım yapma şartı da getiriliyor. İhalelerden 2 milyar doların üzerinde gelir bekleniyor.
Bankalar zararda, petrol şirketleri uçuyor
Finans piyasalarındaki sorunlar nedeniyle bankalar büyük zarar açıklarken petrol şirketleri karını artırıyor. Shell’in karı, birinci çeyrekte yüzde 25 artarak 9.08 milyar dolara ulaşırken, BP’nin karı da 4.4 milyar dolara çıktı.
Avrupa’nın en büyük petrol şirketi Royal Dutch Shell’den yapılan açıklamaya göre, ortalama ham petrol satış fiyatı, 2007 yılı ilk çeyreğe göre yüzde 66 artarak varili 90 doları aştı. Bu artış, bir yıl önce 7.28 olan şirketin net karını 9.08 milyar dolara çıkardı. Satışlar da yüzde 55 artarak 114 milyar dolar oldu. Şirketin, petrol üretiminden elde ettiği kar da yüzde 52 artarak 5.14 milyar dolara ulaştı.
Royal Dutch Shell CEO’su Jeroen Van Der Veer, güçlü rakamların iyi operasyonel performans ile petrol fiyatlarındaki artıştan kaynaklandığını söyledi.
BP KARINI YÜZDE 63 ARTIRDI
Öte yandan, İngiliz petrol şirketi BP de 1. çeyrek karını yüzde 63 artırdı. 2007’nin ilk çeyreğinde 4.4 milyar dolar kar eden şirket, bu yılın ilk çeyreğinde ise 7.6 milyar dolar kar elde etti.
BP’nin yeniden yapılanma sonucu elde ettiği kar ise yüzde 48 artarak 6,59 milyar dolar oldu. 2007 yılı ilk çeyreğinden yeniden yapılanma sonucu elde edilen kar 4.44 milyar dolar olmuştu.
Askerden nükleer enerji yorumu
Genelkurmay ATASE Başkanlığı SAREM Ekonomik Araştırma Kurulu Başkanı Albay Soylu, Türkiye’nin, enerji güvenliğini sağlamak bakımından nükleer enerjiyi ciddi bir seçenek olarak değerlendirmesinin uygun olacağını bildirdi.
Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Başkanlığı Stratejik Araştırma ve Etüt Merkezi (SAREM) Ekonomik Araştırma Kurulu Başkanı Dr. Öğr. Albay Hakkı Soylu, Silahlı Kuvvetler Dergisi’nin Nisan sayısında yayımlanan “Türkiye’de Elektrik Enerjisi ve Türkiye’nin Nükleer Enerji İhtiyacı” konulu makalesinde, ülkelerin kalkınma hızlarına ve gelişmişlik düzeylerine bağlı olarak enerji talebinin tüm dünyada gün geçtikçe arttığına işaret etti.
Türkiye’nin tükettiği petrolün yüzde 92.4’ünü, doğalgazın yüzde 97.2’sini ithal ettiğini, doğal gazın yüzde 63.9’unun ise tek kaynak olarak Rusya Federasyonu’ndan alındığını, enerji üretiminde kullanılan taş kömürünün yüzde 90’ının da ithal edildiğini belirten Albay Soylu, “Elektrikte kaynak itibarıyla yurt dışına bağımlılık oranı yüzde 50’yi aşmış durumdadır” dedi.
Albay Soylu, Türkiye’de elektrik üretiminde şu anda 129.9 milyar kWh hidrolik enerji potansiyelinin 45 milyar kWh’inin, 120 milyar kWh linyit kömürü potansiyelinin 42 milyar kWh’inin ve 11 milyar kWh taş kömürü potansiyelinin 3.1 milyar kWh’inin kullanıldığını ifade etti.
‘ENERJİYİ İTHAL ETMEK GÜÇLEŞECEK’
Soylu, şöyle devam etti: “Kaynakların sınırlı olduğu bir dünyada, sadece ulusal ekonomilerde büyümenin ve istikrarın temini için değil, ulusal güvenlik bakımından da enerji kaynaklarına erişim ve arz güvenliği hesaplarındaki hassasiyet her geçen gün daha fazla belirginleşmektedir. Küresel güçlerin yer alacağı bu mücadelede Türkiye’nin enerji ihtiyaçlarını ithalat yoluyla karşılaması daha da güçleşebilecektir.”
‘NÜKLEER ENERJİ CİDDİ BİR SEÇENEK’
Albay Soylu, 2016 yılına kadar yeni yatırımlar yapılmadığı takdirde Türkiye’nin 84.1 ila 153.5 milyar kilovat saat elektrik enerjisi açığıyla karşı karşıya kalmasının söz konusu olacağını bildirdi.
Albay Soylu, nükleer santrallerin, enerji temin etmenin yanında Türkiye’nin tıp dahil birçok alanda kullandığı nükleer teknolojiye sahip olmasına imkan sağlayacağını belirterek, “Türkiye’nin enerji arzındaki açığını kapatmada hem dışa bağımlılığını azaltmak hem de kaynak çeşitliliği yaratmak suretiyle enerji güvenliğini sağlamak bakımından nükleer enerjiyi ciddi bir seçenek olarak değerlendirmesinin uygun olacağı düşünülmektedir” dedi.
Benzine bir zam daha
Akaryakıt ürünlerinden 95 oktan kurşunsuz benzinin litre fiyatı 4 YKr arttı.
Yeni ayarlamayla Ankara ve İzmir’de BP, OPET ve Shell’de 95 oktan kurşunsuz benzinin litre fiyatı, 3,44 YTL’den 3,48 YTL’ye yükseldi.
İstanbul’un Avrupa ve Anadolu yakalarında, 95 oktan kurşunsuz benzinin litre fiyatı, BP, OPET ve Shell istasyonlarında 3,45 YTL’den 3,49 YTL’ye çıktı.
Katkılı 95 oktan kurşunsuz benzinin litre fiyatında da 4 YKr artış yapıldı. Katkılı 95 oktan kurşunsuz benzinin litre fiyatı, illere ve dağıtım firmalarına göre 3,37-3,38 YTL arasında değişiyor.
Dağıtım firmalarının belirlediği tavan fiyatlar, rekabet ve serbesti nedeniyle şirketler ve ürün çeşitlerine göre küçük çaplı değişiklikler gösterebiliyor.
Petrol 200 dolara çıkabilir
Petrol fiyatlarındaki artış hız kesmiyor. ABD ham petrolü 119,93 dolarla tarihi zirveye çıktı. OPEC Başkanı, petrol fiyatlarının 200 dolara çıkabileceğini belirtti.
Petrol yeni haftaya rekor kırarak başladı. ABD ham petrolü bugün 119,93 dolarla tarihin en yüksek düzeyine tırmandı. Cuma günü 117,56 ile tarihin en yüksek seviyesine çıkan Brent petrolü bugün 116,98 – 117,34 dolar arasında işlem görüyor.
Fiyatların yükselmesinde, ABD ile İran arasındaki gerginlik, İngiltere’nin önde gelen boru hatlarından birinin grev nedeniyle kapatılması ve Nijerya’daki arz sorunları etkili oluyor.
OPEC: 200 DOLARA ÇIKABİLİR
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) Başkanı ve Cezayir enerji bakanı Chakib Khelil, arz yeterli olmasına rağmen petrol fiyatlarının varil başına 200 dolara çıkmasının, piyasanın doların düşüşüyle yön bulması nedeniyle mümkün olduğu görüşünü ifade etti.
Cezayir’de hükümet gazetesi El Mücahid, bakanın gazetecilere yaptığı bir açıklamayı aktararak, “Fiyatların 200 dolara kadar yükselmesi ihtimaliyle ilgili soru üzerine bakan, bu yükselişin artık doların düşüşü veya çıkışına endeksli olduğunu belirterek, bu olasılığı reddetmedi” dedi.
Gazeteye göre Khelil, “Doların her yüzde 1’lik düşüşünde, bir varil petrolün fiyatı 4 dolar artıyor veya tabii ki tam tersi oluyor” dedi.
ALTIN DA YÜKSELİŞTE
Petrol fiyatlarının rekor kırması altının son üç haftanın en düşük seviyelerinden yükselmesini sağladı. Cuma günü 877,60 dolara kadar inen spot altın, bugün 893,25 dolara kadar çıktı.
DOLAR GÜÇLENİYOR
ABD Merkez Bankası FED’in faiz indirimlerine son verebileceği spekülasyonu dolara uluslararası piyasalarda destek oluyor. Dolar/yen paritesi bugün son iki ayın en yüksek seviyesi olan 104,82’ye kadar tırmandı. Diğer yandan, Cuma günü 1,5555 ile son üç haftanın en düşük seviyesine inen euro/dolar paritesi, 1,5594 – 1,5663 bandında hareket ediyor.
Yatırımcıların güvenindeki hafif toparlanma, işlemcileri riskli carry trade işlemlerine geri dönmeye teşvik etti.
